Những ngày cuối năm, không khí Tết Dương lịch 2026 ùa về phố phường với tiếng nhạc rộn ràng và mùi bánh chưng thoang thoảng. Nhà Lan – một căn chung cư nhỏ tầng 12 ở Hà Nội – lại nặng nề như có tảng đá đè lên. Tết Dương lịch năm nay nghỉ liền 4 ngày, Lan đã háo hức từ cả tháng trước. Cô gọi điện về quê ngoại ở Nam Định, giọng mẹ vui vẻ: “Mẹ đã muối dưa hành, mua gà sống rồi, chỉ chờ nhà con về thôi”. Lan cười toe toét, tưởng tượng cảnh cả nhà quây quần bên nồi bánh chưng, bố ngồi nhấp chén rượu, em trai kể chuyện học hành.
Nhưng chồng cô – anh Hùng – lại có kế hoạch khác. “Tết Dương lịch phải về nội chứ. Anh là con trai duy nhất, bố mẹ già rồi, không về thì ai thắp hương tổ tiên? Xóm giềng họ dị nghị”. Lan nghe mà chưng hửng. Cô nhẹ nhàng góp ý: “Hay mình chia đôi đi anh, hai ngày nội, hai ngày ngoại. Đường cũng chỉ hơn trăm cây số”. Anh Hùng gạt phắt: “Không! Tết là phải về nội trước đã. Tết Âm năm nào chả về ngoại mùng 2 mùng 3, giờ còn đòi thêm Dương lịch nữa à?”.
Lan cố kìm, nhưng nỗi nhớ nhà ngoại cứ trào lên. Cô vùng vằng: “Em về một mình cũng được, anh với con cứ về nội”. Câu nói vừa dứt, mặt anh Hùng đỏ gay. Anh đang ăn tối, bát mắm tôm đặt cạnh bàn. Trong cơn giận, anh cầm nguyên bát mắm tôm hất thẳng lên đầu vợ. Thứ nước chua loét, đặc quánh, hôi nồng đổ ào xuống tóc, xuống mặt, thấm vào áo Lan. Cô đứng chết lặng, mắm tôm chảy dài trên má, nhỏ giọt xuống sàn. Đứa con trai 4 tuổi khóc ré lên vì sợ.
Lan không khóc, không la. Cô lặng lẽ bước vào nhà tắm, mở vòi sen thật to, gội đi gội lại đến lần thứ năm mới hết mùi. Đêm ấy, cô nằm bên cạnh chồng mà như cách cả trời đất. Anh Hùng cũng không ngủ, nhưng chẳng nói lời xin lỗi. Sáng hôm sau, anh dậy sớm, giọng lạnh tanh: “Chuẩn bị đồ đi, trưa nay về nội”. Lan gật đầu, không cãi nữa. Cô nhẫn nhịn, gom quần áo, đồ chơi cho con, rồi lặng lẽ lên xe về quê chồng ở Thái Bình.
Nhà nội là một ngôi nhà cấp bốn rộng, sân gạch đỏ au. Tết Dương lịch, nhà có giỗ cụ cố, lại mời họ hàng ăn uống linh đình. Mẹ chồng giao Lan nấu 5 mâm cơm đãi khách: gà luộc, xôi, thịt kho tàu, canh măng, dưa hành, nem rán… Bà dặn: “Con dâu út phải khéo léo, thu xếp cho chu tất, khách khứa về đông lắm”. Lan gật đầu, xắn tay áo vào bếp từ tờ mờ sáng.
Một mình cô đảm đương hết: nhổ lông gà, vo gạo nếp, rán nem, kho thịt. Mẹ chồng thỉnh thoảng ghé qua, góp ý vài câu rồi đi tiếp khách. Đến trưa, 5 mâm cơm dọn ra sân, khách khứa ngồi chật. Các chị chồng – chị cả lấy chồng Hà Nội, chị hai lấy chồng Hải Phòng – hiếm khi về, nay nhân dịp Tết Dương lịch cũng dẫn con cháu về ăn giỗ.
Bữa cơm vừa bắt đầu, chị cả đã nhăn mặt: “Nem rán cháy cạnh thế này à? Dâu út nhà này nấu nướng ẩu thế”. Chị hai tiếp lời: “Thịt kho tàu nhạt thế, chắc chẳng nêm mắm tôm gì. Nhà mình ngày giỗ mà để khách ăn nhạt nhẽo thế này à?”. Chị ba thì cười khẩy: “Xôi nếp lẫn cả gạo tẻ, chắc nấu vội vàng quá. Lấy chồng nhà đông con mà không biết thu xếp, để mẹ già phải lo”.
Những lời chê bai cứ thế tuôn ra, trước mặt họ hàng, trước mặt khách khứa. Mẹ chồng ngồi đầu mâm, nghe vậy chỉ cười trừ, không bênh vực lấy một câu. Lan đứng ở góc sân, tay còn dính bột, mặt nóng ran. Cô nhớ lại bát mắm tôm đêm qua, nhớ nỗi nhớ nhà ngoại chưa kịp nguôi, nhớ mẹ đang ngồi một mình bên mâm cơm nguội lạnh ở Nam Định. Đến lúc này, cô không nhịn được nữa.
Lan bước ra giữa sân, giọng run nhưng rõ ràng: “Các chị nói con ẩu đoảng, không biết thu xếp. Nhưng từ sáng đến giờ, một mình con làm 5 mâm cơm này. Các chị về ăn giỗ, ngồi rung đùi chê bai, chứ có ai vào bếp nhổ cái lông gà nào đâu? Con lấy chồng, con coi nhà này như nhà mình, con làm hết sức vì bố mẹ, vì giỗ cụ. Nhưng con cũng là con gái nhà người ta. Tết nhất, con cũng muốn về thăm bố mẹ đẻ một lần cho trọn đạo hiếu. Vậy mà chỉ vì con nhắc một câu muốn về ngoại, chồng con đổ cả bát mắm tôm lên đầu con”.
Cả sân im phăng phắc. Khách khứa ngừng đũa. Các chị chồng mặt đỏ bừng, không nói được lời nào. Mẹ chồng tái mặt, lắp bắp: “Con… con nói gì thế?”. Lan tiếp, nước mắt rơi nhưng giọng vẫn kiên định: “Con không phải thánh nhân để nhẫn nhịn mãi. Con làm dâu, con chưa bao giờ kêu ca. Nhưng đừng ai nghĩ con cam chịu là ngu. Con nhịn vì con thương bố mẹ, thương con trai con, chứ không phải vì con sợ ai. Hôm nay con nói thẳng: từ nay, Tết nhất hay ngày thường, con sẽ về ngoại khi con muốn, và anh Hùng sẽ phải tôn trọng điều đó. Nếu không, con sẽ dẫn con về nhà bố mẹ đẻ ở luôn”.
Anh Hùng ngồi cuối mâm, mặt cúi gằm, không dám ngẩng lên. Bố chồng – ông cụ vốn ít nói – đặt đũa xuống, giọng trầm trầm: “Thôi, đủ rồi. Con Lan nói đúng. Nhà mình đông con gái, chỉ có mỗi thằng Hùng là con trai, nên cứ nghĩ nó phải gánh hết. Nhưng lấy vợ rồi, phải biết cân bằng hai bên. Đừng để con dâu phải chịu thiệt thòi”. Ông quay sang các con gái: “Các con cũng về nhà chồng, chắc cũng hiểu nỗi lòng con dâu chứ. Từ nay đừng nói năng cay nghiệt nữa”.
Bữa cơm hôm ấy kết thúc trong lặng lẽ. Khách về hết, các chị chồng lầm lũi ra xe, không dám nhìn Lan. Tối đó, anh Hùng quỳ trước vợ, giọng nghẹn: “Anh sai rồi. Anh gia trưởng, anh bảo thủ. Anh xin lỗi”. Lan không khóc nữa. Cô chỉ nói: “Anh xin lỗi thì phải sửa. Tết Âm này, mình sẽ chia đôi ngày như em từng đề nghị. Và từ nay, không bao giờ được dùng bạo lực với em nữa, dù chỉ là một bát mắm tôm”.
Mẹ chồng cũng đến xin lỗi riêng: “Mẹ già rồi, mẹ quen cái nếp nhà mình con trai phải về nội trước. Mẹ không bênh con lúc các chị nó nói, mẹ sai”. Lan nắm tay mẹ chồng: “Con không giận mẹ. Con chỉ mong từ nay nhà mình thương nhau thật lòng, chứ không phải thương theo kiểu ép buộc”.
Sau cái Tết Dương lịch ấy, nhà nội thay đổi hẳn. Các chị chồng không còn buông lời chê bai mỗi khi về thăm. Anh Hùng học cách chia sẻ, học cách lắng nghe vợ. Còn Lan, cô vẫn là người con dâu đảm đang, nhưng giờ đây cô làm vì tình thương chứ không phải vì nhẫn nhục. Tết Âm năm đó, gia đình nhỏ của Lan về nội hai ngày, về ngoại hai ngày. Mẹ đẻ cô cười rạng rỡ khi thấy con gái, rể và cháu về đầy đủ. Bên mâm cơm nhà ngoại, không còn nỗi cô đơn nào nữa.
Có lẽ, đôi khi phải bật lên một lần thật mạnh, người phụ nữ mới được nhìn nhận đúng giá trị của mình. Và cũng chỉ khi ấy, những hủ tục cũ kỹ mới chịu nhường chỗ cho sự công bằng và yêu thương thật sự trong gia đình.
